नेपाली डेभलपर: फ्रीलान्स कि फुल-टाइम जागिर?

"दाइ, फ्रीलान्स गर्ने कि जागिर खाने?" यो प्रश्न मलाई जुनियर साथीहरूले सबैभन्दा धेरै सोध्छन्। मेरो इमानदार जवाफ: दुवैको मूल्य छ, तर कुन समयमा कुन रोज्ने भन्ने कुरा नै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण हो।

मैले यो प्रश्नको उत्तर किताबबाट होइन, आफ्नै बाटोबाट सिकेँ। सन् २०२३ को सेप्टेम्बरदेखि म Inovetri मा remote Full Stack Engineer को रूपमा काम गरिरहेको छु। त्यसैबीच पोखरामै GETS मा intern बाट full-time भएँ, Aankhijhyal Technologies मा frontend गरेँ, र अहिले NovaNext मा Technical Project Manager छु। अर्थात् एकै समयमा remote काम र local अफिसको जागिर दुवै चलाएर हेरेँ। त्यसैले यहाँ म कुनै एउटा पक्षको वकालत गर्दिनँ, जे देखेँ त्यही लेख्छु।

पहिले "फ्रीलान्स" भन्नाले के बुझ्ने

नेपालमा "फ्रीलान्स" शब्द निकै फराकिलो अर्थमा प्रयोग हुन्छ। कसैका लागि Upwork वा Fiverr मा सानो-सानो काम लिनु फ्रीलान्स हो। कसैका लागि विदेशी कम्पनीसँग लामो remote contract फ्रीलान्स हो। अनि कसैका लागि छिमेकीको पसलको वेबसाइट बनाइदिनु पनि फ्रीलान्स नै हो।

यी तीनवटा एकदमै फरक कुरा हुन्। एउटा कम्पनीसँग लामो समयको remote सम्बन्ध धेरै हदसम्म जागिर जस्तै हुन्छ: नियमित काम, एउटै टिम, एउटै codebase। तर हप्तैपिच्छे नयाँ client खोज्नु भनेको आफैंमा सानो व्यवसाय चलाउनु हो। त्यसैले "फ्रीलान्स कि जागिर" भन्नुभन्दा पहिले आफू कुन प्रकारको फ्रीलान्सको कुरा गर्दैछु भनेर स्पष्ट हुनुपर्छ।

सिक्ने कुरामा: सुरुमा जागिरले जित्छ

मेरो विचारमा करियरको पहिलो एक-दुई वर्ष कुनै टिमभित्र बिताउनु धेरै फाइदाजनक हुन्छ। GETS मा intern हुँदा मैले जति सिकेँ, त्यो एक्लै YouTube हेरेर सिक्न गाह्रो थियो। Membersathi का २० भन्दा बढी screen design गर्दा र reusable React component बनाउँदा कसैले मेरो काम review गरिदिन्थ्यो, "यो component अर्को screen मा पनि चल्छ?" भनेर सोध्थ्यो।

टिममा हुँदा यस्ता कुरा आफैं सिकिन्छ:

• Code review: अरूले तपाईंको code पढ्दा तपाईंका नराम्रा बानी छिट्टै देखिन्छन्।
• Git र workflow: branch, pull request, deploy प्रक्रिया जस्ता कुरा वास्तविक प्रोजेक्टमै सिकिन्छन्।
• ठूलो codebase: अरूले लेखेको हजारौं लाइनको code बुझ्ने क्षमता फ्रीलान्सको सानो प्रोजेक्टले दिँदैन।
• कुराकानी: designer, backend developer र manager सँग कसरी कुरा गर्ने भन्ने सीप।

एक्लै फ्रीलान्स गर्दा तपाईं नै designer, developer, tester र support सबै हुनुहुन्छ। त्यसबाट पनि धेरै सिकिन्छ, तर गलत तरिकाले काम गरिरहेको छु भने भनिदिने कोही हुँदैन। मैले The Hardest Part of Software Development Isn't Coding मा लेखेझैं, धेरै समस्या code मा भन्दा मान्छे र कुराकानीमा हुन्छन्, र त्यो सीप टिममै छिटो बन्छ।

स्थिरता र पैसा

जागिरको सबैभन्दा ठूलो फाइदा भनेको महिनाको अन्त्यमा तलब आउँछ भन्ने निश्चितता हो। घरभाडा, परिवारको खर्च, बिदा, यी सबै योजना बनाउन सजिलो हुन्छ। काम कम भएको महिनामा पनि तलब उही आउँछ।

फ्रीलान्समा कुनै महिना राम्रो कमाइ हुन सक्छ, अर्को महिना केही पनि नहुन सक्छ। Client ले भुक्तानी ढिलो गर्छ, प्रोजेक्ट बीचमै रोकिन्छ, वा "अर्को हप्ता दिन्छु" भन्दै महिनौं बित्छ। यो सबै सम्हाल्न केही महिनाको खर्च बचत गरेर राख्नुपर्छ। यो सल्लाह सुन्दा सामान्य लाग्छ, तर धेरैले यही नगरेर फ्रीलान्स छोड्छन्।

अर्कोतर्फ, विदेशी client वा remote कम्पनीसँग काम गर्दा कमाइको सम्भावना local जागिरभन्दा राम्रो हुन सक्छ भन्ने कुरा पनि सत्य हो। त्यही कारणले धेरै नेपाली डेभलपर remote तिर आकर्षित हुन्छन्, र यसमा कुनै गल्ती छैन।

तलबको स्थिरता र बढी कमाइको सम्भावना दुवै एकैचोटि पाइँदैन। आफ्नो जीवनको अहिलेको अवस्थामा कुन बढी चाहिएको छ, त्यो तपाईंलाई मात्र थाहा हुन्छ।

Client खोज्नु आफैंमा अर्को काम हो

फ्रीलान्स गर्न चाहने धेरै साथीहरूले यो कुरा कम आँक्छन्। राम्रो code लेख्न जान्नु र client पाउनु एउटै सीप होइन। Client पाउन portfolio चाहिन्छ, proposal लेख्न आउनुपर्छ, कुराकानीमा विश्वास दिलाउन सक्नुपर्छ, र काम सकिएपछि पनि सम्बन्ध राम्रो राख्नुपर्छ।

यसका साथै scope को समस्या छ। "सानो वेबसाइट मात्र हो" भनेर सुरु भएको काम बिस्तारै login, admin panel, payment सम्म पुग्छ, तर पैसा पहिलेकै हुन्छ। यसबाट बच्न काम सुरु गर्नुअघि नै के-के गर्ने र के नगर्ने भनेर लिखित रूपमा सहमति गर्नुपर्छ। यो कुरा मैले Technical Project Manager भएपछि झन् राम्ररी बुझेँ। What I Learned Moving From Frontend Developer to Technical Project Manager मा यसबारे अलि विस्तारमा लेखेको छु।

कागजपत्र र कर

यो भाग कसैलाई मन पर्दैन, तर बेवास्ता गर्न मिल्दैन। जागिरमा कम्पनीले तलबबाट कर काटेर बुझाइदिन्छ, तपाईंले धेरै सोच्नुपर्दैन। फ्रीलान्स वा विदेशी client सँग काम गर्दा यो जिम्मेवारी तपाईंकै हुन्छ।

सामान्य रूपमा भन्नुपर्दा:

1. PAN दर्ता र आयको हिसाब कसरी राख्ने भन्ने कुरा सुरुमै बुझ्नुहोस्।
2. विदेशबाट आउने पैसा बैंकिङ माध्यमबाट ल्याउनुहोस् ताकि त्यसको रेकर्ड रहोस्।
3. हरेक invoice र भुक्तानीको सरल रेकर्ड राख्नुहोस्, एउटा spreadsheet भए पनि पुग्छ।
4. नियम बेलाबेला परिवर्तन हुन सक्ने भएकाले कुनै जानकार chartered accountant सँग एकपटक सल्लाह लिनुहोस्।

म यहाँ करको दर वा नियमको विवरण लेख्दिनँ, किनकि त्यो मेरो विशेषज्ञता होइन र गलत जानकारी दिनु खतरनाक हुन्छ। तर एउटा कुरा पक्का भन्छु: सुरुदेखि नै हिसाब सफा राख्नुभयो भने पछि धेरै टाउको दुखाइबाट बच्नुहुन्छ।

मेरो अनुभवमा दुवैको मिश्रण

मेरो लागि सबैभन्दा राम्रो काम गरेको कुरा भनेको दुवैको मिश्रण हो। Inovetri को remote कामले मलाई विदेशी टिमसँग काम गर्ने, लेखेर स्पष्ट कुराकानी गर्ने र आफ्नो समय आफैं व्यवस्थापन गर्ने बानी दियो। पोखराका local जागिरहरूले मलाई अफिसको टिम संस्कृति, नजिकबाट mentorship र नेपाली client का वास्तविक समस्याहरू देखाए।

तर इमानदारीपूर्वक भन्नुपर्दा, दुवै एकैचोटि चलाउनु सजिलो छैन। समय व्यवस्थापन नगरे थकान छिट्टै आउँछ। साँझ remote meeting, बिहान अफिस, बीचमा आफ्नै प्रोजेक्ट; यो लय सधैंभरि टिकाउन गाह्रो छ। त्यसैले म कसैलाई "दुवै गर" भनेर सिफारिस गर्दिनँ, जबसम्म उसले आफ्नो सीमा बुझेको छैन।

मेरो सल्लाह छोटकरीमा

यदि तपाईं भर्खर सुरु गर्दै हुनुहुन्छ भने, पहिले कुनै टिममा जागिर वा internship खोज्नुहोस्। एक-दुई वर्ष राम्रो review, वास्तविक प्रोजेक्ट र टिमको अनुभव लिनुहोस्। त्यसपछि साना फ्रीलान्स काम साइडमा गरेर हेर्नुहोस्, client सँग कसरी कुरा गर्ने भन्ने सिक्नुहोस्।

यदि तपाईंसँग अनुभव छ, केही महिनाको बचत छ र client खोज्ने धैर्य छ भने फ्रीलान्स वा remote काम राम्रो विकल्प हुन सक्छ। तर त्यसलाई "जागिरबाट भाग्ने बाटो" होइन, एउटा सानो व्यवसाय सुरु गरेको जस्तो गम्भीरतापूर्वक लिनुहोस्।

कुनै पनि बाटो अरूभन्दा श्रेष्ठ छैन। महत्त्वपूर्ण कुरा यति हो कि तपाईं हरेक वर्ष पहिलेभन्दा राम्रो डेभलपर बन्दै हुनुहुन्छ कि छैन। त्यो जागिरमा पनि हुन सक्छ, फ्रीलान्समा पनि।